تأثیر بستر کشت بر گوجه‌فرنگی در کشت بدون خاک

کشت هیدروپونیک مزایای بسیاری از جمله افزایش عملکرد، تولید محصول سالم و یکنواخت، صرفه‌جویی در مصرف آب و زمین، حفاظت بهتر از محیط کشت، کنترل آلودگی‌های زیست‌محیطی و کاهش نیاز به نیروی کار در فرآیند کشت دارد. به همین دلیل، در سال‌های اخیر استفاده از بسترهای کشت آلی و معدنی در میان گلخانه‌داران و پژوهشگران اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر بسترهای کشت بر عملکرد و کیفیت میوه گوجه‌فرنگی در کشت بدون خاک بود. این مطالعه در گلخانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان در ایران انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل پیت ضایعات نخل خرما ۱ (بدون دوره تخمیر)، پیت ضایعات نخل خرما ۲ (با دوره تخمیر سه‌ماهه)، پرلیت، کوکوپیت + پیت ضایعات نخل خرما ۲ (با نسبت حجمی ۵۰ درصد)، کوکوپیت + پیت ضایعات نخل خرما ۱ (با نسبت حجمی ۵۰ درصد)، پرلیت + پیت ضایعات نخل خرما ۲ (با نسبت حجمی ۵۰ درصد)، پرلیت + پیت ضایعات نخل خرما ۱ (با نسبت حجمی ۵۰ درصد) و کوکوپیت + پرلیت بودند. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با ۶ تکرار انجام شد.

برای تأمین محلول غذایی در طول رشد گیاه، از فرمول پاپادوپولوس و روش آبیاری و کوددهی (فرتیگیشن) استفاده شد. همچنین دما، رطوبت و میزان آبیاری در تمام تیمارها ثابت نگه داشته شد.

مقایسه میانگین‌ها نشان داد که نوع بستر کشت تأثیر معنی‌داری بر وزن میوه، تعداد میوه و طول ساقه در تیمارهای مختلف نداشت. کمترین و بیشترین عملکرد میوه به‌ترتیب مربوط به تیمار پیت ضایعات نخل خرما ۲ + پرلیت و پرلیت بود.

بیشترین وزن تر بوته در تیمار پیت ضایعات نخل خرما + کوکوپیت مشاهده شد که اختلاف معنی‌داری با تیمارهای پیت ضایعات نخل خرما ۲ + کوکوپیت، پیت ضایعات نخل خرما ۲ + پرلیت و پیت ضایعات نخل خرما ۱ نداشت.

بیشترین میزان مواد جامد محلول کل (TSS) مربوط به تیمار پیت ضایعات نخل خرما ۲ + پرلیت بود که با تیمار پیت ضایعات نخل خرما ۱ اختلاف معنی‌داری داشت، اما با سایر تیمارها اختلاف معنی‌داری نشان نداد. همچنین نوع بستر کشت تأثیر معنی‌داری بر اسیدیته قابل تیتراسیون و اسید آسکوربیک (ویتامین C) نداشت. بیشترین مقدار pH مربوط به تیمار پیت ضایعات نخل خرما ۱ + پرلیت بود که با سایر تیمارها اختلاف معنی‌داری نداشت.

نتایج این پژوهش نشان داد که پیت ضایعات نخل خرما به دلیل برخورداری از ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مناسب، در دسترس بودن و هزینه پایین، می‌تواند بستر مناسبی برای کشت بدون خاک باشد. بنابراین، این ماده می‌تواند به‌عنوان یک بستر کشت جدید و جایگزین برای سایر بسترهای مورد استفاده معرفی شود.