مقایسه ضایعات نخل خرما و پرلیت به‌عنوان بستر کشت بر برخی شاخص‌های رشد گوجه‌فرنگی

امروزه از مواد آلی مختلفی به‌عنوان بستر رشد گیاه استفاده می‌شود. بسیاری از این مواد با ترکیبات مختلفی مانند مخلوط پیت‌ماس و پوست درخت کاج یا ترکیب پیت‌ماس و پوست کاج با مواد معدنی مانند پرلیت و ورمیکولیت مورد استفاده قرار می‌گیرند. در سراسر جهان نیز موادی مانند پشم سنگ، پرلیت، پوکه معدنی، فوم پلی‌یورتان، زئولیت، کوکوپیت و خاک‌اره به‌عنوان بستر کشت در سیستم‌های کشت بدون خاک کاربرد دارند.

هدف این پژوهش، بررسی تأثیر مدت زمان انکوباسیون بر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی ضایعات نخل خرما و همچنین تأثیر آن بر شاخص‌های رشد گوجه‌فرنگی در مقایسه با پرلیت، هنگام استفاده به‌عنوان بستر کشت بود.

ابتدا ضایعات نخل خرما به‌صورت دستی به قطعات کوچک خرد شده و سپس در کیسه‌های پلاستیکی نگهداری شدند. رطوبت مواد به 55 درصد رسانده شد و مواد نیز هفته‌ای یک‌بار به‌طور کامل مخلوط شدند. تیمارها شامل چهار دوره انکوباسیون صفر، یک، سه و نه ماه بودند. ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مواد طی سه ماه مورد بررسی قرار گرفت.

پس از سه ماه انکوباسیون، برای مقایسه مواد کمپوست‌شده ضایعات نخل خرما با سایر بسترها، از پرلیت و مواد کمپوست‌شده به‌عنوان بستر کشت استفاده شد. این پژوهش در قالب طرح کاملاً تصادفی با 6 تکرار روی گیاه گوجه‌فرنگی و به مدت 6 ماه انجام گرفت. تیمارها شامل پرلیت، پالم 1 (بدون دوره انکوباسیون) و پالم 2 (با سه ماه دوره انکوباسیون) بودند.

در طول دوره رشد، میزان آبیاری، دما، رطوبت و کنترل آفات در تمامی تیمارها یکسان بود. همچنین محلول غذایی بر اساس فرمول پاپادوپولوس و به روش کودآبیاری در اختیار گیاهان قرار گرفت.

گیاهان به مدت 6 ماه نگهداری شدند و پس از این دوره، ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی بسترها مجدداً مورد بررسی قرار گرفت. همچنین شاخص‌های رشد گوجه‌فرنگی شامل عملکرد میوه، ارتفاع گیاه، تعداد میوه، قطر ساقه، مواد جامد محلول کل (TSS) و زیست‌توده اندازه‌گیری شدند.

نتایج نشان داد که افزایش مدت زمان انکوباسیون باعث تغییر معنی‌دار تخلخل، وزن مخصوص ظاهری، pH، نسبت کربن به نیتروژن (C/N) و ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC) شد (p<0.05). با افزایش مدت زمان انکوباسیون، نسبت C/N کاهش یافت، در حالی که وزن مخصوص ظاهری و CEC افزایش پیدا کردند.

مقایسه شاخص‌های رشد گوجه‌فرنگی در بسترهای مختلف نشان داد که عملکرد میوه، ارتفاع گیاه و تعداد میوه در سطح 5 درصد تفاوت معنی‌داری نداشتند. با این حال، قطر ساقه و زیست‌توده در بستر پالم 1 بیشتر از سایر بسترها بود و در سطح 5 درصد تفاوت معنی‌داری نشان داد.